Mediatheek
Onderzoeksjournalistiek is niet ten dode opgeschreven.
Ze blijft alleen te vaak verborgen buiten de mainstream — want wie wil er dagelijks lastige vragen op zijn bordje?
Waarom deze mediatheek?
Wij beperken ons voorlopig tot documentaires vanaf de jaren 2000. Ruim voldoende om het systeem te ontrafelen en te begrijpen.
Het patroon wordt snel duidelijk. De acties en reacties ook.
Elke documentaire in deze mediatheek werd geselecteerd op basis van feitelijke onderbouwing, journalistieke kwaliteit en maatschappelijke relevantie.
Geen sensatie. Geen complottheorieën. Alleen gedocumenteerde werkelijkheid.
ENRON: The Smartest Guys in the Room
- Alex Gibney
- 2005
De financiële crisis van 2008, waarbij zakenbank Lehman Brothers onderuit gaat, ligt dan nog jaren in de toekomst verscholen. En Bernie Madoff is nog gewoon bestuursvoorzitter van de NASDAQ als Enron en plein public voor de bijl gaat. Hier tekent Alex Gibney de survival of the fittest en bijbehorende machocultuur binnen het bedrijf op, die daaraan ten grondslag ligt. Het is alsof de topmannen denken dat zij een casino hebben gevonden dat alleen uitkeert. En zo nodig schoppen ze stiekem tegen de speeltafel aan.
Inside Job
- Charles Ferguson
- 8 Oktober 2010
De wereldwijde financiële ineenstorting die plaatsvond in de herfst van 2008 veroorzaakte miljoenen banen- en huizenverliezen en stortte de Verenigde Staten in een diepe economische recessie. Matt Damon vertelt een documentaire die een gedetailleerd onderzoek geeft van de elementen die tot de ineenstorting hebben geleid en die belangrijke financiële en politieke spelers identificeert.
Luxembourg Leaks: Tricks of the Trade
- ICIJ
- November 2014
In november 2014 publiceerde het ICIJ samen met tientallen mediapartners een onderzoek dat Europa deed opschrikken. LuxLeaks legde bloot hoe multinationals via Luxemburg systematisch belastingen ontdoken — met medeweten van overheden en accountantskantoren.
Tien jaar later is de naam LuxLeaks synoniem geworden voor wat belastingfraude op institutioneel niveau werkelijk betekent. Niet een vergissing. Niet een grijze zone. Een systeem.
Crime of the Century
- Alex Gibney
- 2021
De docu toont hoe farmaceutische bedrijven, met name Purdue Pharma (van de familie Sackler), agressief verslavende pijnstillers zoals OxyContin op de markt brachten.
Er wordt onthuld hoe medicijnen werden gepromoot met misleidende informatie over de verslavingsrisico’s, vaak in samenwerking met corrupte artsen en regelgevende instanties (FDA).
Naast de farmaceuten wordt ook de politiek en overheid bekritiseerd voor het mogelijk maken van overproductie en distributie, wat leidde tot tienduizenden doden door overdoses.
FinCEN Files
- ICIJ
- 2021
In 2021 publiceerde het ICIJ gelekte interne documenten van FinCEN — de Amerikaanse financiële inlichtingendienst. De bestanden onthulden hoe enkele van de grootste banken ter wereld jarenlang verdachte transacties doorvoerden, terwijl ze intern wél wisten dat het fout zat — en extern bleven zwijgen.
Illegaal geld verplaatsen over de hele wereld — niet ondanks de banken, maar via hen.
The Panama Papers: Ten years of impact
- ICIJ
- April 2026
In 2016 lekte het grootste journalistieke dataonderzoek ooit uit de boeken van Mossack Fonseca, een Panamese advocatenkantoor. Miljoenen documenten legden bloot hoe staatshoofden, zakenmagnaten en criminelen via offshore constructies vermogen verborgen hielden — buiten het zicht van belastingdiensten en justitie.
De Panama Papers toonden niet aan dat het systeem misbruikt werd. Ze toonden aan dat het systeem daarvoor gebouwd was.