Zwijggeld onder staatsvlag
Stel je voor: je longen raken stilaan verstopt. Niet door ouderdom, niet door rook — maar door vezels die decennia geleden hun weg vonden in je lichaam. Op je werk, op school, in je huis. Vezels van asbest.
Je wordt ziek. Dodelijk ziek. Je hebt recht op schadevergoeding. Maar er is een voorwaarde: zwijg, en klaag niemand aan.
Welkom bij het Asbestfonds.
4.614 slachtoffers. Nul daders.
Het Asbestfonds werd in 2007 opgericht om mensen die ziek worden door asbestblootstelling financieel te ondersteunen.
Eind 2023 hadden 4.614 slachtoffers een vergoeding ontvangen, waaronder meer dan 3.300 mensen met longvlieskanker — een agressieve, dodelijke aandoening. Jaarlijks worden gemiddeld 200 nieuwe slachtoffers erkend.
Wat daarbij zelden vermeld wordt: om een vergoeding te ontvangen moet je bewijzen dat je besmet bent, én afstand doen van elke juridische vervolging. De vergoeding staat nooit in verhouding tot wat verloren ging.
Wie betaalt? Niet de schuldige.
Het fonds wordt niet gefinancierd door de asbestindustrie.
Het wordt betaald door alle Belgische bedrijven — van de kleine zelfstandige tot grote multinationals. VRT betaalt jaarlijks ongeveer 12.000 euro. Colruyt ongeveer 47.000 euro.
Eternit — het bedrijf dat decennialang fortuinen verdiende aan asbest — beweert jaarlijks 315.000 euro bij te dragen aan het algemene beroepsziektenfonds én het asbestfonds samen. Volgens een Pano-onderzoek komt daarvan amper 4.000 euro effectief bij het Asbestfonds terecht.
Vierduizend euro per jaar. Voor duizenden slachtoffers. Voor een misdaad die nog steeds opruimkosten veroorzaakt in heel België.
De stille deal
Wie een vergoeding aanvaardt, mag geen gerechtelijke stappen meer ondernemen tegen Eternit of andere betrokken bedrijven. Slachtoffers kopen hun laatste ademruimte met een zwijgplicht.
De keuze is cynisch eenvoudig: een beperkte uitkering en een stille dood, of een jarenlange juridische strijd die velen niet meer kunnen voeren. De meeste slachtoffers nemen de uitkering. Niet uit tevredenheid — uit wanhoop.
Een fonds als doofpot
De balans is helder. Eternit betaalt bijna niets. Slachtoffers geven hun recht op rechtspraak op.
De staat beheert het fonds maar stelt de veroorzakers nooit persoonlijk verantwoordelijk. Kleine bedrijven betalen de schade die één grote speler veroorzaakte.
Dit is geen hulp. Het is zwijggeld, verpakt als mededogen. Een boekhoudkundige vorm van morele afkoop — onder staatsvlag.
De vraag die overblijft: waarom laat de overheid dit toe?
Waarom betaalt de samenleving voor wat één bedrijf jarenlang als onschuldig verkocht?
En waarom moet de prijs van gerechtigheid stilte zijn?